Bộ trưởng Bộ Thủy sản Tạ Quang Ngọc vừa phê duyệt Chương trình hành động của ngành thủy sản về chất lượng và thương hiệu cá tra, basa Việt Nam giai đoạn 2005 – 2010. Theo đó, sản lượng cá basa, cá tra sẽ đạt 1 triệu tấn và kim ngạch xuất khẩu đạt 800 triệu USD vào năm 2010. Để đạt được chỉ tiêu này rõ ràng không khó đối với tiềm năng ĐBSCL. Tuy nhiên...
Có gắn với lộ trình cải thiện đời sống?
Không phải ngẫu nhiên Bộ Thủy sản vạch ra lộ trình 1 triệu tấn cá tra, basa, giá trị kim ngạch xuất khẩu 800 triệu USD trong 5 năm tới. Năm 2004, các doanh nghiệp chế biến đã “ngốn” gần hết 300 ngàn tấn cá tra, basa ở ĐBSCL. Nhiều ngư dân như “vua” cá tra Bảy Viễn ở cù lao Tân Lộc (Cần Thơ) với 12 ha nuôi hầm đạt lợi nhuận tròm trèm 1 tỷ đồng/ha. Và mức lợi nhuận của hàng ngàn ngư dân nuôi cá tra ở Cần Thơ là 600 triệu – 1 tỷ đồng/ha.
Lợi nhuận này, nhờ cá tra, basa có mức xuất khẩu từ 2,5 USD/kg (khi vụ kiện bán phá giá xảy ra), tăng lên 3,8 – 4 USD/kg. Ông Nguyễn Hữu Khánh, Phó Chủ tịch Hiệp hội nghề nuôi và chế biến Thủy sản Việt Nam cho biết: đã có ít nhất 250 ngàn tấn cá được các doanh nghiệp An Giang đăng ký chế biến cá tra, cá basa.
Số lượng ước tính của ĐBSCL đã vượt qua 500 ngàn tấn năm 2005 (tăng khoảng 200 ngàn tấn so với năm 2004). Theo Bộ trưởng Bộ Thủy sản Tạ Quang Ngọc, hướng phát triển 1 triệu tấn hay hơn nữa, chẳng qua là cân đối trên cơ sở kế hoạch (các địa phương đề nghị 1,8 triệu tấn – PV) cũng như nhiều nguồn lực khác nhau.
Nếu làm được như vậy, cũng là điều mà Bộ Thủy sản mong muốn. Khi chúng ta cần đầu tư lớn hơn, thì phải tính toán đầy đủ hơn. Không chỉ tính đến sự tăng trưởng đơn thuần mà sự tăng trưởng đó phải biến thành lợi ích kinh tế - xã hội đối với đất nước. Cụ thể là phải cải thiện được đời sống vật chất, tinh thần của người dân và tiến bộ xã hội. Đây là vấn đề mà Bộ Thủy sản phải tính toán trong kế hoạch 5 năm tới.
Có quản lý được chất lượng?
Việc đạt sản lượng 1 triệu tấn trong 5 năm tới là không khó. Tuy nhiên, điều đáng quan ngại hiện nay là tình trạng gây ô nhiễm của các hộ nuôi cá tra, cá basa đang gia tăng. Hàng xuất khẩu vào thị trường EU có dấu hiệu chựng lại do một số lô hàng bị phát hiện có các loại hóa chất cấm sử dụng.
Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu cá tra, basa như Công ty TNHH Nam Việt, Công ty Agifish… đã cảnh báo nông dân hãy ngừng ngay việc sử dụng 4 loại hóa chất cấm như: Malachite Green, Leucomalachite Green, Chloramphenicol, Nitrofurans trong nuôi cá tra, cá basa. Đây là nguyên nhân dẫn đến giá cá basa, cá tra trong vùng giảm mạnh, khi thị trường tiêu thụ – nhất là ở EU bị chựng lại.
Nhiều lô hàng xuất khẩu của doanh nghiệp ĐBSCL đã bị thị trường EU trả lại do nhiễm các chất cấm này. Ông Ngô Phước Hậu, Tổng Giám đốc Công ty Agifish (An Giang), nhận định: các giải pháp ngăn chặn tình trạng sử dụng hóa chất cấm vào nuôi cá hiện nay rất chậm. Trong tương lai, các địa phương cần liên kết chặt, từ cộng đồng người nuôi cá đến doanh nghiệp để loại trừ tình trạng nguy hiểm này.
Nguy cơ đánh mất thị trường
Sau những thăng hoa của doanh nghiệp xuất khẩu, rồi trầm lắng của người nuôi khi giá cá rớt đến mức thảm hại, khiến nhiều người phá sản… người ta nhận ra căn nguyên của vòng luẩn quẩn ấy do chính nội bộ của giá trị nghề cá Việt Nam. Sự cạnh tranh giành giật khách hàng dẫn đến sụt giảm chất lượng uy tín sản phẩm cá tra, basa…
Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Nguyễn Hoàng Việt bức xúc: “Ngay những thành viên của chuỗi giá trị nghề cá thời gian qua chưa chịu “ngồi cùng thuyền” thì làm sao giải quyết những vấn đề chung?”.
Ông Huỳnh Thế Năng, Giám đốc Sở NN-PTNT An Giang cho rằng: Để quản lý được chất lượng cá tra, cá basa theo cộng đồng, phải quản lý từ gốc, theo một quá trình truy nguyên và gắn với chuỗi giá trị. Cá tra, basa Việt Nam đang đứng trước nhiều thách thức mới: cá tra, cá basa phi lê Việt Nam nhập vào Mỹ không được đứng tên “Catfish”.
Cùng lúc này, Mỹ đã nghiên cứu cải biến gen, sinh sản nhân tạo và nuôi cá tra pangasius hypophthalmus thương phẩm. Trung Quốc vươn lên vị trí hàng đầu về sản lượng xuất phi lê cá nheo và các loại cá da trơn vào thị trường Mỹ. Thái Lan đưa nghề nuôi cá tra và các loại Pangasius khác vào chương trình phát triển cấp quốc gia. Nguy cơ mất thị trường của Việt Nam càng cao nếu không nhanh chóng đổi mới quản lý, cải thiện chất lượng ở các công đoạn sản xuất.
PGS.TS Nguyễn Thanh Phương (Khoa Thủy sản, Trường Đại học Cần Thơ) đã đặt một câu hỏi khá thú vị: Khi đặt ra sản lượng 1 triệu tấn cá tra, basa chúng ta dựa trên cơ sở nào? Người dân có thể nuôi được, nhưng chúng ta đã cân nhắc đầy đủ về thị trường, môi trường nuôi chưa?
Ví dụ thời điểm năm 1997-1998 dịch bệnh chỉ gây hao hụt nhỏ hơn 3%, nhưng hiện nay đã tăng lên 25% - 30%/sản lượng(!?). Thực tế tình trạng ô nhiễm cục bộ do các ao, bè nuôi cá tra, cá basa đã diễn ra… Chúng ta cần có những đánh giá chính xác về môi trường, nguồn lực ao bè, cá giống… để tránh trả giá đắt cho việc phát triển nuôi thủy sản nóng vội như một số nước đã vấp phải…
CAO PHONG
Nguồn tin: SGGP
