CHUYÊN ĐỀ: "CUỘC CHIẾN" MẶN - NGỌT Ở ĐBSCL: Tôm - lúa đều điêu đứng
Thu hoạch tôm, nhưng vẫn băn khoăn vì giá "nhảy múa".
Tôm - lúa được coi là mô hình sản xuất bền vững. Thế nhưng, với lợi nhuận hấp dẫn, một thời con tôm giành thế thượng phong lấn át cây lúa, dẫn đến không ít vụ tranh chấp khi cùng một thời điểm kẻ nuôi tôm, người trồng lúa. Tuy nhiên, diễn biến gần đây cho thấy đến lượt con tôm cũng rơi vào vòng xoáy lao đao...
Thôi rồi tôm ơi!
Ông Tệch - chủ một doanh nghiệp tư nhân - là người đầu tiên ở Bạc Liêu (BL) đầu tư trên 2 tỉ đồng nuôi tôm công nghiệp tại xã Hiệp Thành vào năm 2000. Hai vụ đầu, ông thu về 2 tỉ đồng, thế nhưng mới đây, ông than thở: "Tôi thất bại liên tiếp hai năm nay! 60ha đất bán chẳng ai mua, cho thuê chẳng ai mướn, mà đầu tư tiếp cũng chẳng dám".
Ông Lộ Hùng có trên 10ha tại ấp Biển Tây B (xã Vĩnh Trạch Đông) năm nay cũng đành bỏ hoang một nửa vì đã hết vốn đầu tư do thua lỗ. Ông Hùng nói: "Nuôi tôm bây giờ thua đau quá, 6 tháng nuôi mới đạt tiêu chuẩn 30 con/kg".
Qua 4 năm chuyển đổi sản xuất, chỉ riêng tỉnh BL có gần 64.500ha đất nông - lâm - diêm nghiệp chuyển sang nuôi trồng thuỷ sản (NTTS). Thế nhưng, do nhiều nguyên nhân khác nhau, vụ mùa năm nay BL có đến 3.600ha đất NTTS không đưa vào sản xuất, bỏ hoang mặc tình cho cỏ mọc. Hầu hết diện tích này rơi vào mô hình nuôi tôm công nghiệp - bán công nghiệp (CN - BCN).
Trưởng phòng NNPTNT thị xã BL Nguyễn Trung Kiên cho biết: "Năm nay, thị xã có đến 1.252ha đất nuôi trồng thuỷ sản theo mô hình CN-BCN bỏ trống... Ở Sóc Trăng, thống kê cho thấy liên tiếp 2 năm 2003 - 2004, diện tích nuôi tôm bị thiệt hại chiếm đến 40% và 43% diện tích thả nuôi; trong đó hầu hết đều rơi vào mô hình tôm - lúa".
Lao đao giữa hai làn nước
Đã diễn ra khá nhiều vụ tranh chấp giữa nông dân vùng mặn - ngọt trong việc đưa nước vào sản xuất, mà trước đây cây lúa luôn ở thế lép vế. Xã Liêu Tú (Sóc Trăng) được quy hoạch là vùng được phép chuyển dịch, thế là diện tích nuôi tôm tăng nhanh, đến nay đã có gần 700ha. Một số nông dân ở đây cho biết: Có hộ không chờ kênh thuỷ lợi, tự đào ao rồi đưa nước mặn vào lam nham xen cạnh đất trồng lúa. Nước mặn cần cho nuôi tôm, nhưng tới lúc cần nước ngọt cho trồng lúa thì lấn cấn.
Còn ở xã Hoà Tú 1 (huyện Mỹ Xuyên, Sóc Trăng), không ít hộ dân sau vụ nuôi chính, thay vì trồng lúa lại thả nuôi tiếp vụ 2 - một vụ nuôi tiềm ẩn nhiều rủi ro. Cà Mau là địa phương có diện tích thực hiện mô hình tôm - lúa lớn nhất ĐBSCL (50.000ha/kế hoạch), nhưng thực tế mỗi năm thường chỉ đạt xấp xỉ 50% chỉ tiêu. 2004 là năm đầu tiên tỉnh này hoàn thành vượt chỉ tiêu xuống giống lúa trên đất nuôi tôm. Song thật oái oăm, phần lớn diện tích trồng lúa ở vùng tôm - lúa đều bị thiệt hại, một số diện tích mất trắng.
Bây giờ, ngay tại một số vùng độc canh con tôm, nông dân đang có khuynh hướng chuyển sang trồng lúa. Tại ấp Phước Điền (xã Long Điền Đông A, huyện Đông Hải, BL) có đến 72ha chuyển đổi từ đất trồng lúa sang độc canh con tôm, nay người dân đồng loạt đệ đơn xin cho phép chuyển sang trồng lúa. Ông Trần Văn Hiền có 2ha đất trồng lúa 2 vụ/năm, chính quyền địa phương và bà con chòm xóm động viên mãi ông mới chịu chuyển sang nuôi tôm. Hai năm đầu có lãi, nhưng từ cuối năm 2003 đến nay, chẳng thu được đồng nào, ông Hiền nói: "Tôm chết liên tục, nợ ngân hàng 50 triệu đồng rồi. Làm lúa trở lại... dễ thở hơn".
Thế nhưng, đây là vùng quy hoạch nuôi tôm. Người dân đã nuôi và đang nuôi nên trồng lúa trở lại không phải chuyện dễ. Trưởng phòng Nông nghiệp - Thuỷ sản huyện Đông Hải Nguyễn Tấn Khương cho biết: "Chúng tôi không thể chuyển lại trồng lúa theo nguyện vọng của người dân vì đất đã nhiễm mặn rồi. Muốn chuyển từ hệ sinh thái mặn sang hệ sinh thái ngọt ít nhất cũng mất 3 năm". Năm 2003 và 2005, tỉnh Sóc Trăng đều có tổ chức hội thảo về mô hình tôm - lúa. Tuy nhiên, để mô hình này thật sự bền vững xem ra còn quá nhiều vấn đề bất cập phải giải quyết.
Bức xúc trước tình hình, Bí thư Tỉnh uỷ BL Phan Quốc Hưng đã chỉ đạo các địa phương không được bỏ đất trống, ngành thuỷ sản cần nhanh chóng xây dựng cho được các mô hình sản xuất có hiệu quả cho nông dân áp dụng...
Lê Như Giang - Diễn Hà - Cao Long thực hiện
Nguồn tin: LĐ
