Bà Nguyễn Thị Huấn và cháu gái đang mò bắt ốc trên cánh đồng Nhơn Hội Mùa này, trên sông Tiền, sông Hậu, nước đã cuộn tràn tuôn chảy, ngầu đục phù sa. Ở An Giang, nhiều nông dân đang mừng rỡ đón “lũ”...
Cánh đồng Nhơn Hội (huyện An Phú) như một biển nước! Nước tràn đồng, ngập lấp xấp những rặng cây, chờ chực tràn lên con đường nhỏ cạnh bờ sông Bắc Đai. Đó đây chỉ còn nhấp nhô những cây tre nho nhỏ của những cái dớn bắt cá mà nông dân dựng vào đầu mùa nước.
Trưa nắng chói chang, nhưng bà Nguyễn Thị Huấn với mái tóc bạc phơ, khuôn mặt hom hem cùng đứa cháu gái khoảng tám tuổi vẫn lặn ngụp giữa cánh đồng. Từ sáng sớm, cả hai bà cháu đã dầm mình trong nước, mò bắt từng con ốc bươu vàng. “Khoảng 1-2 giờ chiều tui mới về nhà. Hổm rày nhờ chưa tựu trường nên đứa cháu nội mới đi theo phụ tui được. Mỗi ngày “gom” được 20-30 ký ốc, dư tiền mua gạo”. Cả hai bà cháu đều gầy quắt queo. Con cái đâu mà bà phải khổ? “Nhà nghèo, bốn đứa con cũng hổng khá giả gì nên đã gần 70 tuổi cũng phải ráng làm”, bà vừa phân bua vừa cười vì thau ốc cứ đầy dần, nhưng nụ cười méo xệch, run run. Cũng phải, bên dưới là dòng nước lạnh ngắt, còn trên đầu là mặt trời đổ lửa. Nhưng như vậy cũng là may. Bởi với sức vóc và tuổi tác của bà, đi làm thuê làm mướn ai dám kêu? May mà còn mùa nước nổi, còn những cánh đồng chưa bị bao đê, còn con ốc bươu vàng dù chỉ được mấy chủ bè cá mua với giá... 500 đồng/ký!
Cách đó không xa, gần hết gia đình chị Nguyễn Thị Huyền đã có mặt trên đồng. Ngay cả chồng chị, dù bị tật chỉ còn một cánh tay cũng cố níu kéo bủa nước, bắt ốc. “Hổng có đất! Mùa khô thì đi cắt lúa mướn, làm cỏ. Bữa nào không ai mướn thì vay gạo nấu. Còn mùa nước thì công ăn việc làm đều đều, bắt ốc cũng kiếm được 25.000-30.000 đồng mỗi ngày”, chị có vẻ thích mùa nước nổi.
Nhà chị Huyền, bà Huấn ở ấp I, xã Nhơn Hội - bên kia sông, nhưng bên đó cũng là vùng đê bao khép kín nên dù năm nay được xả lũ, cũng không có nhiều ốc, cá. Vì vậy, mọi người đều “tràn” vào vùng ngập lũ tự nhiên để mưu sinh. Còn có một lý do khác là cánh đồng này trước giờ đã thực sự sống chung với lũ. Khi nước tràn về cũng là lúc chủ ruộng tạm bỏ đất, phó mặc... nước và những người nghèo muốn làm gì thì làm. Mấy chục cái dớn rải rác trên đồng cũng là của người nơi khác tới. Cứ trên 200.000 đồng cho cái dớn, cộng thêm gần một triệu đồng để cắm tre, giăng trên một cây số lưới là nông dân tha hồ bắt cá. Chim trời, cá nước, ai bắt được nấy ăn - tất nhiên là chỉ trong mùa nước nổi.
Tiến sĩ Dương Văn Ni, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm đa dạng sinh học Hòa An (Đại học Cần Thơ) từng dẫn chứng chuyện này khi nói về tác hại của đê bao khép kín. Ông kể, trong dân gian, trước đây hình thành lệ sở hữu tài nguyên thiên nhiên từng phần. Tức là, cũng trên mảnh ruộng đó, khi lũ chưa về thì toàn bộ nguồn lợi thiên nhiên như rau, củ, thủy sản... thuộc về người sở hữu mảnh ruộng. Nhưng khi lũ tràn đồng, ai bắt được gì cứ bắt. Nay đê bao khép kín, khiến người không có đất, người nghèo bị mất đi quyền hưởng lợi chung vào mùa lũ... khi mà chủ đất vẫn ung dung trồng lúa, trồng màu... Và nguồn lợi thiên nhiên cạn dần vì thiếu lũ, dư phân bón, thuốc trừ sâu.
Chiều hôm trước, khi chúng tôi đến một cánh đồng nằm trong vùng đê bao khép kín của huyện Tân Châu, một cán bộ xã cho biết gần đây người dân phải mua cá từ... Campuchia chở về vì cánh đồng làm lúa ba vụ thì còn gì là cá! Mà làm lúa từ một vụ/năm, rồi tới ba vụ/năm, nông dân cũng chẳng khá hơn. Chỉ biết, giờ họ phải tốn thêm tiền để mua cá, dù trước đây chúng đầy rẫy trên đất của họ. Ở sát thị trấn Tân Châu, chúng tôi gặp một cậu bé mặt cứ đăm đăm, trên vai chất đầy những cái lợp nhỏ đặt ếch. Cậu than rằng, cong lưng “làm mồi” đặt mấy chục cái lợp mà mỗi đêm chỉ bắt được cao nhất là một ký ếch. Cũng phải, năm nay là năm đầu tiên lũ mới được xả vào vùng đê bao khép kín này mà!
An Giang đang có tới 335 tiểu vùng có đê bao, trong đó có 232 tiểu vùng có đê bao kiểm soát lũ triệt để với trên 90.500 héc ta trồng lúa vụ ba. Bây giờ, mùa nước nổi, người ta đổ xô vào vùng lũ tự nhiên hiếm hoi sót lại như tại cánh đồng này để kiếm sống. Ghe lớn, xuồng nhỏ, người lội nước, kẻ kéo lưới... lao xao. Ven bờ, rải rác những cái ụ nhỏ bằng lục bình, bên dưới đặt trùn để “dụ” lươn. Mỗi đêm, người ta có thể bắt được vài con lươn từ một cái ụ như vậy.
Còn ông Lê Văn Thấy, ở xã Nhơn Hội, đang hăm hở lo cho hai cái ao nuôi cá. Ông kể, mùa nước năm rồi, ông thu lãi gần 20 triệu đồng. “Mùa nước, mồi cho cá ăn là ốc bươu vàng, cá linh rất rẻ nên nuôi mới có lãi cao”, ông nói. Trên căn sàn “dã chiến” nho nhỏ nằm cặp sông Bắc Đai, một nhóm thanh niên đang nhâm nhi với đặc sản mùa nước nổi: cá linh. Anh Nguyễn Văn Lực cho biết anh làm thuê cho chủ mấy chiếc đáy đặt ở giữa sông. “Ngày nào trúng, đổ đáy được vài trăm ký cá là chuyện thường. Còn thất, cũng được chừng vài chục ký”, anh kể. Cứ tính giá bình quân một ký cá là 3.000 đồng, mới thấy nguồn lợi nhờ lũ của ông chủ đáy là không nhỏ. “Bởi vậy, đấu thầu có mấy cái đáy này chỉ trong mùa nước nổi mà gần cả trăm triệu đồng đó”, anh Nguyễn Văn Ngọt, cũng là người làm thuê cho chủ đáy, chen lời. “Ai sợ lũ, chứ tụi tui thì... khoái lũ. Chỉ làm mướn mỗi tháng cũng kiếm được 700.000-800.000 đồng, cá thì thoải mái ăn”, anh Lực nói chắc như đinh đóng cột. Anh nói, bên Campuchia, trong mùa lũ người ta chia đất thành từng lô để đấu thầu khai thác cá. Một lô vài chục héc ta, chỉ khai thác cá trong mùa nước nhưng phải trả trên 100 lượng vàng cho một lô. Dĩ nhiên, chẳng ai dại bỏ ra số tiền lớn như vậy nếu sản vật mùa lũ không giúp họ thu lời.
Hồi chưa có đê bao, mùa nước nổi cũng không cản được mấy cái đám cưới cứ diễn ra rôm rả. Anh Lực kể rằng, mùa nước mấy năm trước anh từng qua xã Phú Hội ở bên cạnh để dự đám cưới đãi khoảng 15 mâm. “Đâu có gì khó. Cứ cất sàn, lót tre để bắt mâm. Có nơi gom mấy chục chiếc ghe, xuồng lại làm phao, trên lót ván, dựng rạp và cứ thế, vui tưng bừng”, anh nói.
Ông Nguyễn Minh Nhị, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, vốn rất “dị ứng” khi ai đó nói đến từ “lũ” ở An Giang. Theo ông, đó là mùa nước nổi, là mùa sinh nhai của nhiều nông dân. Theo báo cáo của Chương trình khai thác lợi thế mùa nước nổi giai đoạn 2006-2010 của UBND tỉnh An Giang, trong bốn năm vừa qua, tổng giá trị sản xuất từ việc khai thác lợi thế mùa nước nổi của An Giang đạt trên 5.700 tỉ đồng, giải quyết việc làm cho bình quân 1.050 lao động và hàng trăm ngàn lao động thời vụ mỗi năm.
Nguồn lợi từ mùa nước nổi như thế nhưng dường như tâm lý sợ “lũ” vẫn đeo đẳng nhiều người! Trong chuyến đi này, chúng tôi đã liên hệ với lãnh đạo ba xã ở huyện Tân Châu và huyện An Phú để nhờ giới thiệu nghỉ một đêm tại căn nhà nào đó giữa đồng, ngập tràn giữa bốn bề là nước để có cảm giác sống chung với lũ. Nhưng kết quả là chỉ nhận được những cái lắc đầu hoặc được dẫn đến những căn nhà sàn nằm vững vàng...trên bờ đê. Cái cảnh ngồi nhà sàn, ngâm chân trong nước lũ, phanh ngực hứng gió, giựt câu mỏi cả tay... thôi thì nhớ tạm bằng phim, ảnh.
Hồ Hùng
Nguồn tin: KTSG
