Vĩnh Tân (Bình Thuận), những năm gần đây nghề nuôi tôm hùm bằng lồng bè trên biển phát triển mạnh, và dĩ nhiên nhu cầu tôm giống cũng tăng nhanh. Nhiều người dân cho rằng từ khi việc nuôi tôm hùm rộ lên, tôm giống ven bờ bỗng nhiên xuất hiện nhiều, giá lại cao nên hấp dẫn người khai thác. Từ đó cả làng có thêm nghề mới, nghề giũ đùm.
Từ làm “bẫy” tôm giống
Vĩnh Tân giữa tháng đầu năm 2007, không khí thật sôi động, không chỉ là thu hoạch tôm hùm, cá mú lồng bè; mà nhộn nhịp nhất là làm đùm, thả đùm để khai thác tôm giống. Tôi gặp Lê Dũng 37 tuổi, thợ may, cũng là “ông chủ” của hai lồng nuôi tôm hùm đang say sưa với tấm lưới vụn trên tay. “Em đang làm đùm, mình ít vốn nên tranh thủ làm thêm nghề này, vừa có tôm giống để nuôi, còn thừa bán có thêm thu nhập, nghề này “làm chơi ăn thật, hàng ngày kiếm được vài triệu”, anh nói. Vừa nói, anh vừa dùng dao cắt lưới mùng, lưới cũ ra từng tấm nhỏ theo chiều dài khoảng 60cm, chiều rộng 30 – 40cm. Cắt xong anh cầm từng tấm dùng ghim nẹp (kim) xỏ cước, khâu túm lại phần đầu, phần dưới vẫn để bung ra bùng nhùng tự nhiên. Sau này khi đưa xuống nước, phần đầu sẽ được nối với phao bên trên, phần dưới sẽ trôi tự do uyển chuyển theo sóng nước được giới hạn cố định bởi vật nặng bên dưới như chì, đá, bao cát. Qua trao đổi, tôi biết anh Dũng hiện có trên 200 đùm, anh đang làm thêm 100 đùm lưới nữa để thả trong vụ này. Anh Nguyễn Đình Nam – Chủ tịch Hội Nông dân xã Vĩnh Tân đi cùng tôi cho biết: “Hiện giờ, cả làng đang làm nghề này, nhà nào ít nhất cũng thả 100 đùm, nhiều nhất đến 600 đùm, nên không còn lưới cũ, lưới phế thải, để tận dụng nữa, mà phải mua lưới mới 12.000 đồng/kg, làm một đùm phải từ 1,5kg – 2kg lưới”. Chị Vân Hường tuổi xấp xỉ 50 tình cờ có mặt cũng lên tiếng “ở đây nhà nào cũng làm thêm nghề này, đơn giản là dễ làm, ít tốn công, nhiều lúc lại trúng. Tôi cũng nuôi 8 lồng tôm, thả trên 300 đùm, hàng trăm cục san hô, có tháng kiếm được 3,4 triệu đồng”…Tôi ngạc nhiên hỏi chị, san hô làm sao bắt tôm? “Lát nữa anh sang nhà tôi, mấy đứa nhỏ con tôi đang khoan lỗ san hô bên đó” - chị nói. Qua tìm hiểu tôi được biết, trước khi có nghề giũ đùm, những người khai thác tôm giống thông thường là lặn bắt từng con trong các rặng san hô. Do quá trình ấu trùng di chuyển lớn lên thành post, rồi tôm giống, tôm giống lưu trú lại trong các lỗ, khe hốc đá san hô hoặc trong những tấm lưới rách bùng nhùng kẹt lại trong các rặng đá để phát triển. Tôi đến nhà chị Hường, hai cậu con trai chị khoảng 19 và ngoài 20 tuổi đang mải mê với khoan điện và đục trong tay. Từng viên san hô có chiều dài từ 40 – 60cm, chiều rộng 15 – 20cm, được khoan rất nhiều lỗ sâu khoảng 10cm, bên trên khoan một lỗ xuyên qua để cột dây nối với phao bên trên, các lỗ khoan sâu trên hai bề mặt viên san hô chính là nơi trú ngụ của tôm giống.
Đến giăng “bẫy”
Từ sáng sớm anh Nam đưa tôi ra bãi biển, nơi tôi muốn tìm hiểu cách thả và giũ đùm. Tình cờ tôi gặp lại anh Huỳnh Dìa 35 tuổi, người bị thiệt hại hàng trăm triệu đồng do tôm chết trong cơn bão số 9 vừa qua, anh đang chuẩn bị chuyển 200 đùm lưới ra chiếc thuyền nhỏ đang neo sát mép nước. Tôi theo anh lên thuyền, trên thuyền ngoài đùm lưới còn có cả phao và một số bao cát nhỏ nặng khoảng 10kg, chỉ có hai bao lớn gấp đôi. Thuyền nổ máy và chạy ra một đoạn ngắn cách bờ chừng 15m là bắt đầu thả đùm, nơi đã được chọn trước. Đầu tiên là thả một bao cát 20kg để giữ vị trí cố định cho một đầu, bên trên là một phao nổi để định vị và đầu bên kia cũng vậy. Kết nối giữa hai đầu là sợi dây cước lớn bằng nửa ngón chân cái, dài hơn 100m (độ dài tùy thuộc số lượng đùm kết vào), trên suốt đoạn dây được cột các đùm lưới vào với mật độ đùm cách đùm nửa mét; rải rác trên từng đoạn dây là thả bao cát 10kg và phao nổi. Theo anh Dìa và những người thả đùm có kinh nghiệm cho biết: làm thế nào thì tùy mỗi người, nhưng đùm phải chìm cách mặt nước nửa mét là hiệu quả nhất. Tương tự các viên đá san hô cũng được thả với khoảng cách và độ sâu như vậy. Nhìn xung quanh vùng biển này, tôi thấy nhiều người cũng đang thả đùm với phương tiện thúng chai là chủ yếu. Những vùng cho năng suất cao mật độ thả đùm lưới khá dày, lớp trong, lớp ngoài. Anh Nam cho biết: “chưa thể nói thả trong hay ngoài thì năng suất cao hơn, nhưng chủ yếu là may rủi. Trên vùng biển Tuy Phong, do ưu đãi của tự nhiên từ Vĩnh Tân, Vĩnh Hảo cho đến Bình Thạnh, Chí Công đều có rất nhiều tôm giống. Vùng biển Vĩnh Tân chủ yếu là cho tôm giống xanh, biển Bình Thạnh lại nhiều tôm bông, giá trị hơn.
Giữ đùm và hiệu quả
Từ thuyền tôi xuống thúng, theo anh Trần Sang 45 tuổi đang lúc bơi thúng đi giũ đùm. Anh cũng là người nuôi tôm hùm lồng bè có thu nhập hàng năm vài trăm triệu đồng. Thông thường việc giũ đùm mỗi buổi sáng, anh giao cho đứa con trai 17 tuổi đi làm, sáng nay có việc nên anh đi thay. Việc giũ đùm diễn ra khá đơn giản, từ đầu phao này đến cuối phao kia, anh lần lượt kéo từng đùm lưới lên thúng, rồi cầm phần đầu của đùm lưới giũ mạnh 5,3 cái, nếu có tôm giống bên trong sẽ rớt văng ra thúng. Chính cái động tác giũ lưới này, nên người dân ở đây mới gọi là nghề giũ đùm. Còn đối với các viên đá san hô, khi kéo lên thúng nhìn vào các lỗ khoan trên mặt đá, nếu có sẽ thấy tôm vào trú bên trong để lộ râu ra ngoài. Tôm giống được khai thác phổ biến có độ lớn bằng chiếc đũa. Với hơn 150 đùm lưới và vài chục viên đá san hô sáng nay, anh Sang có được 10 con tôm xanh, 2 tôm bông. Giá tôm xanh thấp nhất cũng 35.000 đồng còn cao 60.000 – 70.000 đồng/con; tôm bông từ 180.000 – 210.000 đồng/con, sau hơn một giờ giũ đùm anh Sang đã có trong tay 700.000 – 800.000 đồng. Anh Nam và những người làm nghề giũ đùm cho biết: “nghề này chỉ diễn ra 5 tháng, bắt đầu từ tháng 11 cho đến tháng 3 âm lịch năm sau, thu nhập cho mỗi hộ làm nghề này ít nhất là vài triệu, nhiều 4,5 triệu đồng/tháng.
Điển hình cho nghề này, có thể nói Đặng Văn Dũng 43 tuổi, một lao động nghèo, nợ ngân hàng chục triệu đồng, xếp vào loại khó đòi. Ấy vậy, nhờ nghề này, Dũng đã trả được nợ, xây được nhà kiên cố 60 – 70 triệu đồng, hàng tháng có thu nhập từ nghề này 4,5 triệu.
Những điều suy nghĩ
Chúng ta thấy nghề giũ đùm ở Vĩnh Tân, đã giải quyết việc làm cho một lực lượng lao động không nhỏ, làm tăng thu nhập, cải thiện đời sống cho nhiều người và cả một vùng nghèo; cung cấp giống cho phát triển nghề nuôi tôm hùm, đặc biệt là giống vùng này rất tốt. Trong lúc các nhà khoa học chưa thành công trong việc tạo giống tôm hùm, nguồn nuôi vẫn phải khai thác từ thiên nhiên. Nhưng hiện nay Sở Thủy sản đang cấm nghề này hoạt động. Anh La Châu Trinh – Phó Giám đốc Sở Thủy sản, phụ trách về nuôi trồng cho biết “vì nghề giũ đùm cũng hoạt động với hình thức dùng lưới để khai thác hải sản non, chưa đúng kích cỡ quy định, làm ảnh hưởng đến tính ổn định và bền vững của nguồn giống. Mặt khác tàu thuyền qua lại bị vướng lưới vào chân vịt. Người dân đang đối phó bằng cách chuyển từ lưới qua san hô”. Theo chúng tôi, nhu cầu cung cấp giống từ tôm thiên nhiên cho phát triển nghề nuôi tôm hùm lồng bè là một tất yếu, không những thế mà nhu cầu ngày càng tăng. Chính vì vậy, ngành thủy sản cần xem xét lại vấn đề này một cách cụ thể. Như quy hoạch lại vùng thả đùm để không ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và sự qua lại của tàu thuyền; khai thác không mang tính hủy diệt, quy định thời điểm và kích cỡ tôm được khai thác…hướng đến mục tiêu cung cấp đủ giống tốt, đạt tiêu chuẩn chất lượng quy định và không ngừng cải thiện đời sống những người làm nghề khai thác tôm giống.
Đông Bình
Nguồn tin: Bình Thuận
