Đến nay tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vẫn chưa có một chợ đầu mối tiêu thụ hải sản. Chỉ có các chợ cá mọc tự phát phục vụ nhu cầu mua bán ít ỏi của người dân.
Một phần do tiện lợi, nhanh chóng, nhưng cơ bản là vẫn chưa có chợ đầu mối nên phần lớn các ngư dân trở về sau các chuyến biển đều bán hải sản cho các nậu vựa. Lợi dụng điều này, nhiều nậu vựa liên kết ép giá ngư dân.
KHÔNG BÁN CHO NẬU VỰA, KHÔNG BIẾT BÁN CHO AI
5 giờ sáng, tại các cảng cá, cảnh mua bán diễn ra tấp nập. Những chiếc tàu chở cá chậm rãi tiến vào bờ. Quan sát chúng tôi thấy, mỗi khi tàu cập bến, có một “đội quân” chừng 6-7 người bước lên tàu, dỡ từng khoang thuyền ra và bốc cá. Chủ tàu dường như không thèm quan tâm tới thành quả lao động của mình, trên khuôn mặt họ hằn rõ sự mệt mỏi sau một chuỗi ngày dài lênh đênh trên biển. Một lao động trên tàu cho biết: Sản phẩm khi vào bờ thì phụ thuộc vào các “đầu nậu”. Họ tự cho người bốc cá, tự cân, tự bán và giá cũng tự họ định đoạt”.
Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, tình trạng ép giá của các nậu vựa tồn tại từ nhiều năm nay, nhưng các chủ tàu đều phải “ngậm bồ hòn làm ngọt”. Ông Nguyễn Văn Hồng, một cửu vạn tại cảng cá Bến Đình (phường 5, TP. Vũng Tàu) cho biết: Mỗi sáng các đại lý đều “phone” cho nhau và bắt tay làm giá thu mua sản phẩm. Lúc đầu, có chủ tàu thấy xót của không chịu bán nhưng đến chỗ khác giá cũng không cao hơn, thậm chí họ còn không mua.
Theo tính toán của những người mua bán tại bến cảng, mỗi ngày đại lý thu mua mấy chục tấn cá, tiền chênh lệch thu về cả chục triệu đồng. Còn chủ tàu lênh đênh trên biển mấy tháng trời nhưng chuyến nào may mắn, sau khi trừ chi phí trả tiền công cho bạn ghe, cũng chỉ được 20-30 triệu đồng. Có chuyến sau khi trừ xong các khoản “tạm ứng” với nậu vựa, chủ đại lý xăng dầu thì chủ tàu hết sạch”. Ông Trần Tý, ngư dân xã Bình Châu, huyện Xuyên Mộc than: Khi đi biển về, nậu vựa viện đủ lý do chê cá kém chất lượng, không đều con... nên chỉ mua 8.000-9.000 đồng/kg trong khi giá thực tế là 20.000 đồng/kg. Biết mình thiệt nhưng ngư dân vẫn phải chịu, bởi một chuyến biển 30-40 tấn cá biết bán cho ai, mà 90% chi phí cho mỗi chuyến đi là “tiền vay bạc hỏi”. Trên thực tế, giá cá nậu vựa thu mua từ ghe tàu thấp hơn nhiều so với giá mà họ bán cho các đầu mối tiêu thụ.
Hầu hết các chủ tàu đều biết kiểu mua ép giá nhưng cũng phải bán cho nậu, vựa theo ký ước bởi lẽ trước khi ra khơi chủ nậu, vựa đã cho vay vốn hoặc bán nợ dầu. Theo phản ảnh của bà con ngư dân, hiện nay 80% ngư dân đều nợ ngân hàng và chủ nậu, vựa.
Cá thu ngừ nậu vựa chỉ mua cho chủ ghe 10.000 - 12.000 đồng/kg nhưng bỏ cho mối 25.000 đồng/kg.
Bị ép giá không có quyền định đoạt sản phẩm của mình, nghịch lý này đã diễn ra từ lâu và trở thành “luật”. Chủ tàu nào muốn duy trì những chuyến biển tiếp theo, họ chỉ còn cách vay mượn từ những người sinh ra “luật” này. Và cứ thế nợ nần như vòng “kim cô” buộc chặt họ phải lệ thuộc vào chủ nợ. Trong số đó cũng có một số ngư dân khá giả, không chịu cảnh lệ thuộc nậu, vựa, họ tự bỏ vốn đầu tư cho chuyến đi biển để được quyền chọn lựa mối tiêu thụ sản phẩm. Nhưng thực tế, các đại lý ở đây đều “bắt tay” thống nhất chỉ thu mua với giá nhất định nên ngư dân cũng không thể bán với giá cao hơn được. Bà Trần Thị Thu, ngư dân phường 3 (TP.Vũng Tàu) bức xúc: ngoài việc ép giá, ép phẩm cấp cá, một số nậu, vựa còn tính lãi nợ dầu với giá cắt cổ. Mỗi lần mua dầu, ngư dân phải trả khoản chênh lệch giá mỗi lít dầu từ 20-30% so với giá thị trường. Có chuyến biển, khi đi dầu chưa tăng nhưng khi về phải trả nợ theo giá mới.
RẤT CẦN MỘT CHỢ ĐẦU MỐI ?
Hiện tượng thị trường hải sản bị thả nổi, tư thương mặc sức ép ngư dân đã diễn ra trong một thời gian dài nhưng các ngành chức năng vẫn chưa có giải pháp nào ràng buộc tư thương để ngư dân được hưởng giá trị sản phẩm đúng với công sức họ bỏ ra. Ông Trần Thanh Du, ngư dân xã Phước Tỉnh, huyện Long Điền giãi bày: “Một trong những nguyên nhân dẫn đến các nậu, vựa ép giá chúng tôi là do hiện nay tỉnh chưa có điểm giao dịch hải sản chính thức. Mấy năm trước, chúng tôi nghe nói tỉnh cho xây dựng chợ đầu mối thu mua hải sản, nhưng đến nay vẫn chưa có”. Theo ông Du, hải sản đánh bắt nhập bến tại xã Phước Tỉnh trung bình từ 400-700 tấn/ngày. Thế nhưng, tại đây chưa có công ty chế biến thủy sản nào đặt cơ sở thu mua. Bên cạnh đó, cơ sở hạ tầng cho nghề cá cũng chưa được quan tâm đầu tư đúng mức. Nhiều cảng cá quá tải gây khó khăn, cản trở việc mua bán của ngư dân. Ông Trần Văn Dũng, Giám đốc công ty Cổ phần chế biến Xuất nhập khẩu thủy sản Bà Rịa-Vũng Tàu cho biết: “Các công ty chế biến không thể trực tiếp thu mua sản phẩm của các chủ tàu được vì sản phẩm thu mua của công ty đều phải được chọn lọc kỹ càng trong khi dịch vụ hậu cần nghề cá không bảo đảm để cho ngư dân làm được việc này. Vì thế buộc chúng tôi phải thu mua từ các nậu, vựa. Điều này không chỉ gây thiệt thòi cho ngư dân mà chính doanh nghiệp cũng chịu thiệt do không thu mua được tận gốc nên chịu giá cao hơn”.
Ông Trần Minh Sanh, Chủ tịch UBND tỉnh: Cần phải có biện pháp ràng buộc tư thương
Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Ban Quản lý thị trường phải tìm hiểu kỹ việc tư thương ép giá và báo cáo cho UBND tỉnh. Từ đó, UBND tỉnh sẽ chỉ đạo biện pháp cụ thể để ràng buộc các đầu mối thu mua, không để họ ghim giá gây thiệt thòi cho ngư dân. Đồng thời, Ban quản lý thị trường phải kiểm tra chặt thị trường hải sản trong tỉnh, ngăn chặn kịp thời tình trạng đầu cơ, lũng đoạn giá cả của nậu vựa. Các ban ngành chức năng cần phải có sự phối hợp chặt chẽ mới có thể giúp ngư dân vượt qua giai đoạn khó khăn và xây dựng nghề cá ngày càng phát triển bền vững.
Ông Cao Văn Rớt, ngư dân TP. Vũng Tàu: Ngư dân đã quá khổ vì bị ép giá
Chúng tôi bao năm đã quá khổ với việc bị ép giá và làm “con nợ” của nậu vựa rồi. Chúng tôi rất cần một hệ thống thu mua sòng phẳng để ổn định giá cả thị trường, không đẩy ngư dân chịu cảnh bị động.
Ông Phạm Tính, cán bộ phụ trách hải sản xã Phước Tỉnh, huyện Long Điền: Không đoàn kết sẽ bị “chìm”
Từ trước tới nay, mỗi lần gặp khó khăn từ hiểm họa thiên tai hay dầu tăng giá, ngư dân đã phải “tự bơi” và tự tìm hướng đi cho mình. Hai năm qua, bao “cú sốc” dồn dập từ giá dầu, bão lụt chúng tôi vẫn phải cố gắng đứng dậy. Giờ đây, nếu không có sự can thiệp của cơ quan chức năng đối với việc tổ chức lại hoạt động mua bán hải sản, tôi e rằng cảnh “cốc mò cò xơi” còn tiếp diễn và ngư dân sẽ đến lúc bị vắt kiệt sức, ngư dân mỗi ngày một khó khăn thêm, thậm chí có người còn “chìm” nghề.
Thanh Nga
Nguồn tin: BRVT
