Giải pháp quản lý sức khỏe tôm nuôi vào thời điểm chuyển mùa

Phú Yên là tỉnh ven biển Nam Trung bộ, vùng biển thuộc khu hệ biển bãi ngang. Hằng năm từ tháng 9 đến tháng 11 âm lịch do ảnh hưởng của gió mùa Đông bắc, các vùng nuôi trồng thủy sản thường bị ảnh hưởng nặng nề của áp thấp nhiệt đới, mưa nắng thất thường, tôm nuôi khó. Để giúp bà con khắc phục những ảnh hưởng bất lợi của thời tiết, khí hậu, chúng tôi xin giới thiệu một số giải pháp quản lý sức khỏe tôm nuôi vào thời điểm chuyển mùa. Các bước công việc tổ chức thực hiện như sau:

1. Xuống giống

Thời điểm chuyển mùa thường có những cơn mưa lớn vào buổi chiều hay ban đêm. Tôm giống mới thả gặp mưa sẽ bị “sốc” môi trường, nhiệt độ… do đó nên thả tôm giống vào buổi sáng sớm. Nếu sau khi xuống giống lại gặp những cơn mưa bất thường, dùng vôi nông nghiệp CaCO3 rải đều trên khắp bờ ao để khắc phục tình trạng pH giảm đột ngột làm tăng độc tính của khí H2S, ảnh hưởng đến sức khỏe tôm nuôi (đặc biệt chú ý đối với các ao hồ trên vùng đất có nhiều phèn). Sau khi mưa xong, kiểm tra pH, nếu vẫn thấp, dùng vôi CaCO3 hòa tan nước, tạt đều vào ao nuôi, liều lượng 10 – 20 kg/1.000 m3, xử lý từ từ cho đến khi pH đạt trong ngưỡng cho phép (từ 7,5 trở lên).

* Lưu ý: Khác với tôm sú, tôm chân trắng chịu được trong môi trường có pH cao hơn ngưỡng 7,5 – 8,5 nhưng không chịu được trong môi trường có pH thấp.

2. Quản lý các yếu tố môi trường ao nuôi

Khi mưa, bùn đất sẽ kéo từ trên bờ xuống ao, gây đục nước, hạn chế sự quang hợp của tảo. Nếu gây màu nước không đảm bảo yêu cầu kỹ thuật tảo dễ bị tàn đột ngột, tôm thiếu oxy, bỏ ăn, chạy kéo đàn. Để khắc phục tình trạng này cần quản lý các chỉ tiêu môi trường ổn định, trong ngưỡng cho phép, gây màu nước bằng phân hữu cơ sinh học BIO COMPOST (sản xuất từ nguyên liệu chính là phân trùn quế (giun)), liều lượng 8 – 10 kg/1.000 m3.

3. Chăm sóc quản lý

Sử dụng thức ăn chất lượng cao, chia làm 3 - 4 lần/ngày, liều lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Khi tôm được 1 tháng tuổi, cho ăn bổ sung dịch trùn BIOZYM (sản phẩm thủy phân từ trùn quế (giun)), liều lượng 1 kg/50 – 60 kg thức ăn, trộn đều, để 20 – 30 phút cho khô rồi cho tôm ăn. Cho tôm ăn sản phẩm này 1 – 2 lần/ngày vào bữa ăn chính, mục đích: Giúp tôm tăng sức đề kháng, chống chọi được với các biến đổi khắc nghiệt của thời tiết, khí hậu vào thời điểm chuyển mùa. Khi nhiệt độ thấp, trời lạnh cho ăn thêm E.M tỏi, liều lượng 1 lít/10 kg thức ăn, trộn đều, để 20 – 30 phút cho khô, sau đó cho tôm ăn, mục đích: phòng trị bệnh đường ruột cho tôm, kích thích tôm ăn nhanh hết thức ăn, chóng lớn.

Giữ độ sâu mực nước ao nuôi 1,2 – 1,5 m để ổn định nhiệt độ môi trường, không nên quá sâu hoặc quá cạn, hạn chế tối đa những hoạt động có thể làm tôm bị "sốc" như bắt, kiểm tra tôm qua nhá (sàn), kéo lưới, san tôm ... . Định kỳ 7 – 10 ngày 1 lần bón E.M thứ cấp, liều lượng 2 – 4 lít/1.000 m3 để bảo vệ môi trường, ngăn chăn sự xâm nhập của các virus, vi khuẩn gây bệnh tôm.

Đối với tôm chân trắng thường phải nuôi với mật độ dày, do sự hoạt động mạnh của tôm trên các tầng nước thường gây đục nước, bùn đất bám vào mang làm tôm dễ bị sưng mang, đen mang… Trường hợp này sử dụng vôi nông nghiệp CaCO3 để lắng tụ các chất bẩn: Xác tảo, vỏ tôm, đất bùn…, liều lượng 10 – 20 kg/1.000 m3, sau đó si phông ra ngoài làm sạch môi trường ao nuôi. Sử dụng vôi vào ban đêm để nâng cao nhiệt độ nước khắc phục thời tiết lạnh đồng thời hạn chế mức độ tăng pH.

Trong mùa mưa, tôm nuôi có thể bị mềm vỏ, khó lột xác, tôm không ăn được thức ăn. Để khắc phục tình trạng này dùng Dolomite, liều lượng 10 – 20 kg/1.000 m3, xử lý từ từ cho đến khi độ kiềm đạt ngưỡng cho phép, cho tôm ăn thức ăn chất lượng cao, hàm lượng P:Ca là 1:1, bổ sung thêm vitamin tổng hợp, không nên nuôi với mật độ quá dày.

4. Các sự cố thường gặp, phương pháp khắc phục

- Khắc phục tình trạng phân tầng nhiệt độ nước:

Tôm chân trắng sẽ chết nếu nhiệt độ nước thấp hơn 15^oC, tôm sẽ ngạt nếu nhiệt độ trong khoảng 15 – 22^oC. Do tôm hoạt động trên cả 3 tầng nước: Tầng mặt, giữa, tầng đáy nên việc tăng chạy nguồn để pha trộn đều lớp nước trên tầng mặt và đáy là rất cần thiết khi trời mưa.

- Ngăn chặn tảo đáy phát triển:

Trong điều kiện thời tiết biến đổi thất thường các ao nuôi tôm nếu gây màu nước không đảm bảo yêu cầu kỹ thuật rất dễ mất tảo, rong tảo đáy phát triển cản trở hoạt động sống của tôm, cạnh tranh Ôxy với tôm, hấp thụ các chất dinh dưỡng trong nước làm tảo khó phát triển, gây biến động các yếu tố môi trường pH, oxy hòa tan ..., xác tảo tàn, phân hủy sinh ra khí độc, gây ô nhiễm môi trường ao nuôi, có thể gây chết tôm. Để khắc phục tình trạng này, quản lý tảo ổn đinh trong mùa mưa bão, tôm ổn định, khâu cải tạo ao phải đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, trước khi bón phân gây màu phải bón vôi Dolomite 10 – 20 kg/1.000 m3, kiểm tra pH từ 7,5 trở lên (vì rất ít thủy sinh vật sống trong môi trường pH < 7), độ kiềm trên 80, 1 – 2 ngày sau bón E.M thứ cấp để bổ sung các vi sinh vật có lợi cho ao nuôi, liều lượng 2 – 4 lít/1.000 m3, sau đó mới bón phân gây màu nước, khi tảo phát triển (thể hiện qua màu nước), độ trong đạt 30 – 50 cm mới xuống giống.

5. Thu hoạch

Khi tôm đạt kích cỡ thương phẩm, chài và cân tôm để kiểm tra tốc độ tăng trưởng. Nếu tốc độ tăng trưởng trong tuần chậm, mức tăng thu nhập thấp hơn so với mức tăng chi phí (thức ăn tôm, tiền điện, công lao động…) thì nên thu hoạch. Nhưng tránh thu hoạch trong giai đoạn tôm đang lột xác, nên thu càng nhanh càng tốt, thu dứt điểm trong một ngày. Tôm chân trắng thu buổi sáng ít lột xác hơn so với buổi chiều. Tôm sau thu hoạch phải bảo quản ngay qua đá lạnh để cơ thịt không bị đục, vừa nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm vừa đảm bảo tiêu chuẩn an toàn vệ sinh thực phẩm của các thị trường nhập khẩu trên thế giới hiện nay.

* Đề xuất:

Khi có thị trường tiêu thụ ổn định mặt hàng tôm đất (tôm rảo) như các năm trước, bà con ở khu vực hạ triều như hạ lưu sông Bàn Thạch huyện Đông Hòa, đầm Ô Loan huyện Tuy An, đầm Cù Mông thị xã Sông Cầu… nên nuôi luân canh tôm đất vào thời điểm chuyển mùa vì tôm đất trong tự nhiên xuất hiện rộ vào các tháng từ tháng 10,11 năm trước đến tháng 1,2,3 năm, đây là mùa vụ chính của tôm Đất ở Phú Yên. Tôm thích hợp với khí hậu, thời tiết lạnh, nhiệt độ thấp, ăn rong tảo, bã hữu cơ có tác dụng làm sạch môi trường, giảm mầm bệnh. Có thể nói luân canh nuôi tôm Đất vào thời điểm chuyển mùa phù hợp với điều kiện tự nhiên, khí hậu, thời tiết, đặc tính sinh học của đối tượng nuôi, quản lý sức khỏe tôm nuôi sẽ thuận lợi. Phương thức này là một trong các giải pháp tốt nhất phòng chống được ô nhiễm, đa dạng hóa đối tượng nuôi trồng để phát triển bền vững nghề nuôi tôm.

* Kết luận:

Khi có những cơn mưa đầu mùa, hàng loạt các yếu tố môi trường biến đổi đột ngột, vượt quá giới hạn cho phép sẽ ảnh hưởng đến hoạt động sống của tôm nuôi, vì vậy cần có giải pháp phù hợp để nâng cao năng suất, sản lượng, hiệu quả của vụ nuôi vào thời điểm chuyển mùa, từ đó sẽ góp phần phát triển, nâng cao hiệu quả sản xuất trong năm.